از اين جهت مىتوان گفت شيعه على عليه السّلام به معناى افرادى از صحابه كه از آن حضرت حمايت و تبعيت مىكردند و به سركردگى على عليه السّلام به جاى توجه به سنت‌هاى پيشين جاهلى و احيانا اعتراض به سيره و سخن پيامبر ، تنها منتظر تعاليم وحى بودند ، در زمان حيات پيامبر صلّى اللّه عليه و آله وجود داشته است . با توجه به چنين تحليلى بعيد نيست كه در واقع مراد پيامبر عظيم الشأن اسلام از معرفى شيعه ، معرفى مكتب خويش بوده است به ويژه اين‌كه در برخى از احاديث پيامبر جملاتى چون « امام شيعه من تو هستى » و يا سخن از « شيعتنا » و يا « شيعتى و شيعة اهل بيتى » به ميان آمده است . « 1 » بنابراين اثبات وجود تاريخى شيعه ، به عنوان يك گروه مذهبى متمايز و اصطلاح متبادر فرقه‌اى ، با استفاده از اين روايات مشكل است و هيچ‌يك از عالمان شيعه نيز مدعى حضور تاريخى شيعه به عنوان فرقه‌اى از فرق اسلامى در زمان رسول خدا نبوده‌اند . از اين‌رو استبعاد و انكار وجود چنين جريانى با اين توجيه كه اعتقاد به رجعت و برخى از ديدگاه‌هاى كلامى در مورد امام و ويژگىهاى امامت در دوران نخستين شكل‌گيرى تشيع وجود نداشته ، و اين‌ها مربوط به دوران بعدى است ، را بايد نوعى خلط مبحث و بىتوجهى به اصل موضع نزاع به حساب آورد . « 2 » طبيعى است در فرآيند تكاملى هر مكتبى با توجه به نيازها و شرايط زمان ، موضوعات و يا مفاهيم جديدى طرح و يا برجسته شود . اين پرسش از اين نويسندگان به جا است كه : مگر آموزه‌هاى مكتب اسلام يك پارچه و در يك زمان نازل شد و يا مثلا باورهاى اساسى كلامى و فقهى اهل سنت در يك

--> - و پيروى از ائمه عليهم السّلام و اعتقاد به امامت امامان شيعه را نيز مصداق پيروى از على عليه السّلام بدانيم . طبيعى است كه از لوازم پذيرش حديث مشهور ثقلين نيز تشيع همسنگ پيروى از آموزه‌هاى اهل بيت خواهد بود و مىتوان پيروى از راه و رسم عترت را هم از مقومات شيعه‌گرى به حساب آورد . ( 1 ) . منابع اين قبيل از احاديث را بنگريد : المعجم المفهرس لالفاظ احاديث ، بحار الانوار ، ج 7 ، ص 668 . ( 2 ) . براى توضيح بيشتر در مورد اين بىتوجهى نك : احمد محمود صبحى ، نظرية الامامة ، ص 34 .